Citroenmelisse

Standplaats en licht

De melisse voelt zich thuis in halfschaduw, wat haar tot een kostbare bondgenoot maakt voor de wat schaduwrijke hoekjes van de tuin waar veel kruiden pruilen. Een lichte plek maar zonder verzengende middagzon past haar perfect: daar blijft het blad teer, groen en geurig. In volle zon en droogte hebben de bladeren de neiging te vergelen en aan de randen uit te drogen.

Een plek die de ochtendzon vangt, of de voet van een muur die tegen het heetste deel van de dag beschermt, is ideaal. Ook in een pot aanvaardt ze de halfschaduw zonder morren. Probeer haar niet je beste zonnige plek te geven: houd die voor tijm of rozemarijn, en geef de melisse een koel hoekje waar je geen raad mee wist.

Water geven

De melisse waardeert een grond die fris blijft. Ze verdraagt langdurige droogte slecht, waardoor haar blad verwelkt en dan bruin wordt. Geef in droge periodes regelmatig water, vooral het eerste jaar en voor planten in pot, en mulch de voet om het vocht langer te bewaren.

Eenmaal goed ingeburgerd in volle grond wordt ze vrij zelfstandig en neemt ze daar waar de zomers nat blijven vaak genoegen met de regen. Vooral tijdens de hittegolven van de zomer moet je aan haar denken. In een pot moet de controle regelmatiger zijn omdat het substraat snel uitdroogt; een gietbeurt aan de voet in de ochtend volstaat haar meestal.

Grond en verpotten

De melisse is niet veeleisend wat de aard van de grond betreft. Een gewone tuingrond, fris en wat rijk aan humus, past haar heel goed. Ze groeit in bijna alles, zolang de grond niet de hele winter door verzadigd blijft met water, wat de wortelstok zou kunnen doen rotten.

Een gift compost in het voorjaar brengt de pol krachtig weer op gang, maar het is niet onmisbaar, zo vindingrijk is de plant. In een pot volstaat een goede gewone potgrond; voorzie een vrij brede pot, want de wortelstok wordt jaar na jaar voller en voelt zich uiteindelijk in het nauw gedreven.

Temperatuur en luchtvochtigheid

Hier schittert de melisse: ze is volkomen winterhard en komt zonder de minste zorg door de winter. Het bovengrondse deel verdwijnt bij de eerste vorst, maar de wortelstok blijft goed levend onder de grond en start het volgende voorjaar opnieuw, vaak met nog meer groeikracht. In volle grond is geen winterbescherming nodig.

Ze start vroeg in het seizoen zodra de dagen langer worden en de grond opwarmt. Late voorjaarsvorst verontrust een ingeburgerde pol niet; hoogstens verbrandt die enkele jonge scheuten die meteen weer uitlopen. In een pot kan een heel strenge winter de kluit helemaal doen bevriezen: zet dan de pot dichter bij een muur of mulch hem om de wortelstok veilig te stellen.

Haar winterhardheid gaat veel verder dan wat een tuin in een gematigd klimaat vraagt: de tuinbouwreferenties geven haar robuust van USDA-zone 3 tot 7, en ze wordt gangbaar tot zone 9 geteeld. Een pol die minstens één seizoen goed geworteld is, verdraagt kou ver onder -20 graden. Aan het andere uiteinde van de thermometer begrenst de droge hitte haar zekerder dan de kou: in volle zon en droge grond vergeelt het loof, droogt het aan de randen uit en verliest het aan geur.

Snoeien en onderhoud

Het snoeien is de echte onderhoudshandeling van de melisse, en het komt neer op één woord: terugknippen. Knip de pol na de bloei vrij kort, tot ongeveer vijftien centimeter boven de grond. Ze loopt dan netjes opnieuw uit met nieuw blad, teer en geurig, veel aangenamer dan de oude, opgeschoten en uitgebloeide stengels. Dit terugknippen brengt ook een tweede oogstgolf op gang.

Knip vooral terug voor de volledige zaadvorming als je niet wilt dat ze zich overal uitzaait. Dat is het belangrijkste punt van waakzaamheid bij deze plant: laat je ze zaad zetten, dan wordt ze snel woekerend en verspreidt ze zich door het hele bed. De bloemen op tijd wegknippen is de eenvoudigste manier om de bovenhand te houden. Een tweede knipbeurt op het einde van de zomer houdt de pol laag en netjes voor de winter.

Ziekten en plagen

De melisse is robuust en zelden ziek. Haar grootste zorg is meeldauw, dat witte poederachtige vilt dat op het einde van de zomer op de bladeren verschijnt, vooral wanneer de pol dicht is en de lucht bedompt. Dat is niet ernstig: knip de aangetaste pol terug, de melisse loopt netjes opnieuw uit met gezond blad.

Om het probleem te beperken, verlucht je de planten, vermijd je ze te dicht te zetten en maak je het blad ’s avonds niet nat. Roest kan soms enkele bladeren treffen zonder ernstige gevolgen. Wat de belagers betreft is de plant eerder rustig en trekt ze vooral bijen aan, die dol zijn op haar bloemen. Daar komt trouwens haar naam vandaan, van het Griekse melissa, de bij.

Vermeerdering

De melisse vermeerder je heel gemakkelijk door de pol te delen, de snelste en meest betrouwbare methode. Graaf in het voorjaar, wanneer de nieuwe scheuten verschijnen, een ingeburgerde pol op en splits die met de spade of met de hand in stukken, elk voorzien van wortels en enkele scheuten. Herplant meteen, geef water, en je hebt nieuwe planten die gegarandeerd overeenstemmen met de moederplant.

Ze laat zich ook zaaien, oppervlakkig in het voorjaar want de zaden hebben licht nodig om te kiemen, maar de opkomst is soms traag en onregelmatig. Stekken van stengelstukken in de zomer werkt ook. In de praktijk hoef je haar zelden bewust te vermeerderen: ze zaait zich zo goed vanzelf uit dat je elk jaar jonge spontane planten opraapt aan de voet van de moederpol, klaar om elders te worden verplant of weggegeven.

Onderhoudskalender maand per maand

De tips van Green Hub

• Knip de pol na de bloei terug, voor de zaden rijpen: het is de sleutelhandeling om te vermijden dat ze zich overal uitzaait en woekerend wordt.
• Deel een oude pol in het voorjaar om gratis nieuwe planten te krijgen, allemaal identiek aan de moederplant.
• Als je plaats tekortkomt, kweek haar dan in pot: ze blijft even groeikrachtig maar veel makkelijker in te dammen.
• Bij witte meeldauw op het einde van de zomer, knip zonder aarzelen terug: de melisse loopt netjes opnieuw uit met gezond blad.