Clematis

Standplaats en licht

Clematis wil haar kop in de volle zon of in lichte halfschaduw, met minstens vijf tot zes uur licht per dag om goed te bloeien. Een muur die de ochtend- en middagzon vangt, is ideaal, zolang je nooit vergeet wat er zich op de bodem afspeelt.

Haar wortels daarentegen haten directe hitte en uitdroging. Mulch het voetgedeelte royaal of plant er een lage vaste plant voor, een ooievaarsbek, een hosta of gewoon een paar platte stenen, zodat de wortels koel en beschaduwd blijven terwijl het blad naar het licht klimt.

Water geven

De eerste twee jaar na het planten zijn beslissend. Clematis bouwt een diep wortelstelsel op en heeft grond nodig die voortdurend fris blijft, zonder ooit doorweekt te raken. Geef in de zomer liever één tot twee keer per week een flinke gieterbeurt dan elke dag een beetje, het water moet diep doordringen om de wortels naar beneden te lokken.

Eens goed gevestigd, verdraagt clematis droge periodes beter, maar een plant in een pot of tegen een muur die tegen regen beschut staat, blijft haar hele leven kwetsbaar. Een dikke mulchlaag aan de voet vermindert de gietbehoefte flink en beschermt de oppervlakkige wortels.

Grond en verpotten

Clematis houdt van grond die fris, voedzaam en goed gedraineerd is, het liefst neutraal tot licht kalkhoudend. Te zure grond remt haar groei, een jaarlijkse gift rijpe compost en, indien nodig, wat kalk of houtas volstaan meestal om dat recht te trekken.

Vermijd absoluut zware grond die ’s winters blijft staan, wortels rotten snel weg in zuurstofarme grond. Op klei of klei-kalkgrond, die veel tuinen hebben, plant je de kluit iets verhoogd en werk je compost en wat grof zand door de grond om de structuur los te maken.

Temperatuur en luchtvochtigheid

De meeste grootbloemige clematissen zijn perfect winterhard, tot ongeveer -25 °C, oftewel USDA-zones 4 tot 9, en doorstaan de winter buiten zonder enige bescherming zodra ze volwassen zijn. Clematis montana gaat niet zo diep, eerder zones 6 tot 9, en altijdgroene types zoals Clematis armandii willen een zachte winter. Jonge planten van het eerste jaar hebben wel baat bij een goede mulchlaag aan de voet over de winter, zolang de wortels nog niet voldoende verankerd zijn.

Het echte gevaar is niet de winterkou maar late nachtvorst, die tere jonge scheuten kan verbranden zodra de groei hervat is. Houd een vorstdoek binnen handbereik zolang het vorstseizoen bij jou niet echt voorbij is.

Snoeien en onderhoud

Snoeien is wat de meeste beginners afschrikt, terwijl de regel eenvoudig is zodra je je groep kent. Voor je de snoeischaar ter hand neemt, moet je weten tot welke groep je clematis behoort, het plantenlabel vermeldt dit meestal, anders kun je het afleiden uit de bloeitijd en de soort.

Groep een bloeit in het voorjaar op het hout van vorig jaar, dit is het geval bij Clematis montana en de kleinbloemige voorjaarsclematissen. Deze snoei je licht, enkel om de vorm bij te houden, meteen na de bloei, nooit tijdens de winterrust, anders snoei je de bloemen van volgend jaar weg. Groep twee omvat de grootbloemige soorten die in het late voorjaar en de vroege zomer bloeien en vaak in de nazomer nog eens bescheidener nabloeien, klassieke hybriden zoals Nelly Moser. Deze snoei je licht in de late winter, voor de knoppen zwellen, waarbij je het geraamte behoudt en enkel dood hout en warrige takken verwijdert. Groep drie bloeit in de zomer en herfst op het hout van dit jaar, viticella en jackmanii zijn hiervan de typische voorbeelden. Die mag je in de late winter stevig terugsnoeien, tot ongeveer dertig centimeter boven de grond, zonder zorgen, ze lopen krachtig opnieuw uit en bloeien de volgende zomer gewoon weer overvloedig.

Ziekten en plagen

De grote plaag van clematis is de clematisverwelkingsziekte, veroorzaakt door een schimmel van het geslacht Calophoma, vroeger bekend als Ascochyta clematidina. Een hele stengel valt plotseling om, soms binnen enkele dagen, terwijl de rest van de plant kerngezond lijkt. Het oogt dramatisch en het verontrust, maar het is bijna nooit dodelijk.

Snoei de aangetaste stengel tot tegen de grond af, of zelfs iets eronder, en gooi dat hout bij het restafval, niet op de compost. De plant loopt heel vaak binnen enkele weken opnieuw uit vanuit de wortelstok of de wortels. De kluit bij het planten enkele centimeters dieper zetten dan in de pot, met een of twee knopen onder de grond, helpt sterk bij het herstel na een aanval, want de plant beschikt dan over reserveknoppen onder de grond. Ook slakken vallen in het voorjaar graag de tere jonge scheuten aan, bescherm ze zolang ze nog niet verhout zijn.

Vermeerdering

Afleggen is de eenvoudigste en betrouwbaarste manier om een al gevestigde clematis te vermeerderen. Buig een soepele stengel in een ondiepe geul in de grond, laat het uiteinde uitsteken, zet hem vast met een steen of een haakje, en bedek hem ter hoogte van een knoop met aarde. De aflegger wortelt binnen een seizoen en kan dan van de moederplant worden losgemaakt.

Stekken lukt ook, maar vraagt meer zorg, neem in de hoogzomer een halfhoutige stek bij een knoop, met één blaadjespaar dat je halveert, en houd hem vochtig en beschut tot hij wortelt. Zaaien is enkel nuttig bij botanische soorten, hybriden geven nooit dezelfde plant terug als de moederplant.

Giftigheid

Het verse sap is bij contact irriterend voor huid en slijmvliezen, en de hele plant is giftig bij inname, met spijsverteringsklachten zoals irritatie in de mond, misselijkheid en braken tot gevolg. Draag handschoenen bij het snoeien en houd kinderen en huisdieren uit de buurt van het verse sap.

Onderhoudskalender maand per maand

De tips van Green Hub

• Bepaal altijd eerst de snoeigroep van je clematis voor je het snoeischaar ter hand neemt, groep een, twee of drie. De verkeerde groep aanhouden is de belangrijkste oorzaak van clematissen die nooit bloeien.
• Houd je aan de gouden regel: de kop in de zon, de voeten in de schaduw. Mulch de voet of plant er iets laags voor om de wortels koel te houden.
• Plant de kluit altijd enkele centimeters dieper dan in de pot, dat helpt bij het herstel na verwelking en stimuleert nieuwe scheuten vanaf de basis.
• Valt er in de zomer plots een stengel om, geen paniek, dat is de clematisverwelkingsziekte. Snoei tot tegen de grond, de plant loopt bijna altijd opnieuw uit vanuit de wortelstok.