Blauwe bes

Standplaats en licht

De blauwe bes houdt van licht en zon om zijn vruchten goed te verzoeten, terwijl hij een lichte schaduw tijdens de heetste uren verdraagt. Onder ons klimaat geeft een plek met zon in de ochtend en op de middag, met wat schaduw in de namiddag, uitstekende resultaten zonder de plant te stressen.

Vermijd te winderige plekken, die het gebladerte en de grond uitdrogen. Aangezien hij bij ons heel goed in pot te kweken is, kun je hem daar zetten waar hij het best van de zon profiteert, desnoods verplaats je hem naar het seizoen. Een beschutte, lichte hoek tegen een lichte muur past hem perfect.

Water geven

Hier valt in België alles te beslissen, en dit is het belangrijkste punt om te begrijpen: giet de blauwe bes met regenwater, nooit met leidingwater. Het kalkrijke water van de streek doet de pH van het substraat stijgen, blokkeert de opname van ijzer en veroorzaakt een chlorose, die vergeling van de bladeren tussen de nerven die de plant verzwakt. Zet een regenton, het is bijna een verplichting om te slagen.

Voor de rest heeft de blauwe bes fijne, oppervlakkige wortels die zowel droogte als stilstaand water verafschuwen. Houd het substraat voortdurend koel en vochtig, vooral in pot waar het snel uitdroogt, en vooral tijdens de vruchtvorming. Een zure mulch aan de oppervlakte vermindert het gieten en houdt het vocht vast.

Grond en verpotten

De blauwe bes eist een zure grond, met een pH van 4 tot 5,5, rijk aan organische stof, licht en koel. In België, waar de gronden vaak neutraal of kalkrijk zijn, is de eenvoudigste en betrouwbaarste oplossing de teelt in pot of bak gevuld met veengrond, of met een mengsel van veengrond en zure potgrond.

In volle grond plant je hem alleen als je grond al zuur is, anders graaf je een brede kuil van minstens zestig centimeter die je vult met veengrond, afgesneden van de omringende kalkrijke grond. Onderhoud daarna de zuurgraad elk jaar met een geschikte mulch. Een te kalkrijke grond doemt de plant tot kwijnen, hoe groot je goede wil ook is.

Temperatuur en luchtvochtigheid

Wat de kou betreft, geen zorgen: de struikachtige blauwe bes is heel winterhard en komt zonder moeite door de winters van de streek van Herve, met vorst van min 20 graden en meer. Hij heeft zelfs een goede scheut winterkoude nodig om het volgende voorjaar goed te bloeien.

De bloei, in april en mei, blijft het delicate moment, want een late vorst kan de bloemen beschadigen. In volle grond overwintert hij buiten zonder bescherming. In pot zijn de wortels sterker aan vorst blootgesteld: bij een heel strenge winter groepeer je de bakken tegen een muur of omwikkel je ze met een vlies of blad om de kluit te beschermen.

Snoeien en onderhoud

De eerste jaren vraagt de blauwe bes bijna niets: laat hem zich uitbreiden en beperk je tot het verwijderen van het dode of gebroken hout. Een jonge plant moet vooral zijn gestel opbouwen.

Vanaf het vierde of vijfde jaar snoei je in de winter, tijdens de rust. De blauwe bes draagt vrucht op het 2 tot 3 jaar oude hout, daarna putten de oude takken zich uit. Verwijder elke winter de oudste en donkerste takken aan de basis, het iele hout en de scheuten die in het midden kruisen, om de struik te luchten en krachtige nieuwe groei te bevorderen. Zo neem je een vijfde tot een kwart van de oude takken per jaar weg.

Ziekten en plagen

De blauwe bes is weinig vatbaar voor ziekten wanneer aan zijn behoeften voldaan is. Het voornaamste probleem dat je bij ons tegenkomt is geen ziekte maar een gebrek: de ijzerchlorose, te wijten aan een te hoge pH of aan het gieten met kalkrijk water. De bladeren vergelen tussen de nerven, die groen blijven. Het antwoord is altijd hetzelfde, het substraat weer aanzuren en terug naar regenwater.

Bij vochtige omstandigheden let je toch op de grauwe schimmel (botrytis) op de vruchten en enkele bladvlekken bij zacht bewolkt weer: lucht de struik door de snoei en maak het gebladerte niet nodeloos nat. De echte rover zijn de vogels, merels voorop, die de rijpe bessen voor jou opmerken.

Vermeerdering

De blauwe bes vermeerdert zich door stek, maar het is een wat tragere en delicatere oefening dan bij andere fruitstruiken, wat zijn gemiddelde moeilijkheidsgraad verklaart. Neem in de zomer stekken van half afgerijpt hout, of in de winter stekken van droog hout, en plant ze in een heel zuur mengsel op basis van veengrond en zand, voortdurend vochtig gehouden met regenwater.

De beworteling kan meerdere maanden duren en het slaagpercentage blijft bescheiden zonder goed beheerste omstandigheden. Voor de meeste tuiniers blijft het kopen van jonge planten in container de eenvoudigste en veiligste weg, temeer daar je toch meerdere rassen in de tuin nodig hebt.

Onderhoudskalender maand per maand

De tips van Green Hub

• Regel nummer een in België: giet enkel met regenwater. Kalkrijk leidingwater doet de pH stijgen en blokkeert de plant, die vergeelt en wegkwijnt.
• Bladeren die vergelen tussen de groen gebleven nerven wijzen op chlorose: je substraat is niet zuur genoeg meer, reageer snel met mulch en regenwater.
• Plant minstens twee verschillende rassen naast elkaar. De kruisbestuiving geeft een overvloediger oogst en duidelijk grotere bessen.
• In neutrale of kalkrijke grond vergeet je de klassieke volle grond: een grote bak veengrond maakt je meester over de pH en vereenvoudigt alles.
• Zet het vogelnet voor de eerste rijpe bessen. Zodra een merel je blauwe bessen heeft opgemerkt, laat hij je er geen enkele.