Zwarte bes

Standplaats en licht

De zwarte bes heeft geen volle zon nodig om goed te dragen, en dat is goed nieuws in België. Hij verdraagt de halfschaduw heel goed, waardoor je hem een koele hoek van de tuin kunt geven, in het oosten of aan de voet van een muur die in de namiddag niet gloeit. Een te hete plek bevalt hem niet, want die droogt de grond uit die hij koel nodig heeft.

In de praktijk mik je op een lichte maar tegen uitdrogende wind en felle zon beschutte plek. Een plaats die ochtendzon en wat schaduw in de namiddag krijgt, past hem uitstekend en geeft goed geurende bessen zonder dat de plant onder de zomerdroogte lijdt.

Water geven

Het ordewoord is koelte. De zwarte bes heeft vrij oppervlakkige wortels en lijdt snel wanneer de grond uitdroogt, vooral op het moment van de vorming en het zwellen van de bessen, tussen mei en juli. Een tekort aan water in die periode doet de vruchten afvallen of laat ze klein en zuur.

Giet overvloedig tijdens droge periodes, mik daarbij op de voet en niet op het gebladerte. Een goede organische mulch in het voorjaar, dood blad, gedroogd maaisel of grove compost, houdt het vocht vast en vermijdt te vaak gieten. Op de zware koele grond die typisch is voor de streek zal zomers gieten alleen nodig zijn bij echte hittegolven.

Grond en verpotten

De zwarte bes houdt van een koele, rijke en diepe grond, eerder zwaar, die het water goed vasthoudt. De kleigronden van onze streken, door andere fruitstruiken vaak gemeden, passen hem perfect zolang ze niet permanent verzadigd zijn. Een goede gift compost of goed verteerde mest bij het planten geeft hem een goede start.

Hij waardeert licht zure tot neutrale gronden en vreest de actieve kalk, die een vergeling van de bladeren veroorzaakt. Is je grond arm, verrijk hem dan elke winter met rijpe compost aan de oppervlakte. Een levende grond bedekt met een mulch bootst vrij goed de koele bosranden na waar de struik vandaan komt.

Temperatuur en luchtvochtigheid

Het is een plant van het Noorden, gemaakt voor onze winters. De zwarte bes is volkomen winterhard en verdraagt vorst van min 20 graden zonder verpinken. Hij heeft zelfs een goede periode winterkoude nodig om het volgende jaar goed te bloeien en vrucht te zetten, wat de streek van Herve hem zonder moeite biedt.

Het gevoelige punt ligt in het voorjaar. De vroege bloei, vanaf april, kan getroffen worden door een late vorst die de bloemen verbrandt en de oogst in gevaar brengt. Kies bij voorkeur een wat later bloeiend ras, en mijd kuilen waar de koude lucht blijft hangen op heldere nachten van het late voorjaar.

Snoeien en onderhoud

Dit is het sleutelgebaar, en het berust op een simpele regel: anders dan de rode aalbes draagt de zwarte bes vooral vrucht op eenjarig hout, dus de jonge scheuten van het vorige jaar. Het oude hout put zichzelf uit en draagt steeds minder. De hele snoei mikt er dus op het gestel voortdurend te vernieuwen om de vorming van jong, productief hout te bevorderen.

Verwijder in de winter, wanneer de struik in rust is, aan de basis de oudste takken, die van meer dan drie jaar, herkenbaar aan hun donkere, gebarsten schors. Houd de jonge, krachtige scheuten, die lichter zijn, en verwijder het dode of iele hout. Op een volwassen plant neem je zo elk jaar ongeveer een derde van de oude takken weg om nieuwe scheuten uit de stronk te forceren. Een goed vernieuwde pol blijft tien tot vijftien jaar productief.

Ziekten en plagen

De meest gevreesde vijand van de zwarte bes is reversie, een ernstige virusziekte overgebracht door de bessenrondknopmijt (Cecidophyopsis ribis). Ze is te herkennen aan de dikke ronde, gezwollen knoppen in de winter, aan misvormde bladeren en aan een geleidelijke daling van de productie. Er bestaat geen behandeling: ruk de aangetaste planten zonder wachten uit en verbrand ze om de buren niet te besmetten.

Let ook op de Amerikaanse meeldauw, die bladeren en jonge scheuten bij zacht vochtig weer met een wit vilt bedekt, en op de blaasroest, waarvan de cyclus via de vijfnaaldige dennen loopt: plant de zwarte bes niet te dicht bij deze naaldbomen. De pol luchten door de snoei en de zieke bladeren oprapen beperkt deze twee schimmels sterk in ons vochtige klimaat.

Vermeerdering

De zwarte bes vermeerdert zich heel makkelijk door stek van droog hout, een bijna onfeilbare methode die voor iedereen haalbaar is. Neem in de herfst, na de bladval, van een gezonde plant goed afgerijpte scheuten van het jaar, en snijd ze in stukken van twintig tot vijfentwintig centimeter met meerdere knoppen.

Plant deze stekken voor drie kwart in losse, koele grond en laat maar twee of drie knoppen uitsteken. Laat ze de hele winter en het voorjaar op hun plaats: het vocht van het koude seizoen doet het werk, en de beworteling gebeurt vanzelf. Tegen de volgende herfst heb je jonge planten klaar om op hun definitieve plaats te zetten.

Onderhoudskalender maand per maand

De tips van Green Hub

• Onthoud de regel die het hele verschil maakt: de zwarte bes draagt vrucht op eenjarig hout. Snoei in de winter het oude hout van meer dan drie jaar weg om jonge productieve scheuten te forceren.
• Een dikke ronde gezwollen knop in de winter is geen goed teken maar dat van reversie. Ruk de aangetaste plant zonder aarzelen uit en verbrand ze om de andere te beschermen.
• Plant je zwarte bes niet bij een vijfnaaldige den: deze naaldboom herbergt de blaasroest die daarna het gebladerte komt bevlekken.
• Vermeerder gratis in de herfst: een simpele stengel van het hout van het jaar, voor drie kwart in koele grond geplant, wortelt vanzelf tijdens de winter.
• Houd de voet koel met een goede mulch: oppervlakkige wortels die in juni droog liggen, geven kleine, zure bessen.