Rode aalbes

Standplaats en licht

De rode aalbes neemt de volle zon net zo goed aan als de halfschaduw, een zeldzame soepelheid bij een fruitstruik. In de zon zijn de trossen zoeter en overvloediger. In halfschaduw, onder een lichte boom of tegen een oostgerichte muur, draagt hij iets minder, maar de vruchten blijven sappiger en rijpen later, wat de oogst spreidt.

Deze tolerantie maakt hem tot de fruitstruik voor de lastige hoeken van de tuin, die maar een deel van de dag zon zien. Onder ons soms grijze klimaat geeft een plek met ochtendzon en beschutting tegen koude wind de beste resultaten, maar aarzel niet om er een te zetten in een wat schaduwrijke hoek waar niets anders wil groeien.

Water geven

De aalbes houdt van een koele voet, want hij komt oorspronkelijk uit het onderbos. In volle grond en eenmaal ingeburgerd redt hij zich uitstekend met de Belgische regen en vraagt hij alleen water bij de zeldzame langdurige zomerdroogtes, vooral tijdens de vorming en het zwellen van de vruchten, van mei tot juli.

De eerste twee jaar na het planten ben je oplettender zolang het wortelstelsel zich uitbreidt. Een goede mulch aan de voet, dood blad, gedroogd maaisel of compost, houdt de grond koel en vochtig, beperkt het gieten en voedt de plant. Het is het nuttigste gebaar voor een gelukkige aalbes in ons klimaat.

Grond en verpotten

Weinig veeleisend, verkiest de rode aalbes toch een koele, diepe en humusrijke grond die het vocht vasthoudt zonder verzadigd te zijn. Hij groeit in de meeste tuingronden, ook in onze wat zware bodems van de streek van Herve, op voorwaarde dat ze niet permanent doorweekt zijn.

Hij waardeert licht zure tot neutrale gronden en vreest vooral een teveel aan kalk, dat een chlorose kan veroorzaken, een vergeling van de bladeren tussen de nerven. Verrijk bij het planten de kuil met goed verteerde compost en mulch royaal. Een gift organische stof elke herfst houdt hem jaar na jaar krachtig.

Temperatuur en luchtvochtigheid

Het is een volkomen winterharde fruitstruik, gemaakt voor onze klimaten. Hij schudt de Belgische winters van zich af en verdraagt in rust vorst ver onder min 20 graden. Een periode van winterkoude is zelfs nodig om hem het volgende voorjaar goed te laten bloeien en vrucht te zetten, wat ons klimaat hem zonder moeite biedt.

Het enige punt van aandacht zijn de late voorjaarsvorsten, die in een grillig jaar de vroege bloei kunnen verbranden. De aalbes bloeit vroeg, soms al voor half april, en een vorstscheut op de bloemen vermindert de oogst. Een wat beschutte plek en een ligging die vorstkuilen mijdt, beperken dit risico, maar over het geheel is het een plant die bij ons geen winterbescherming vraagt.

Snoeien en onderhoud

De snoei wordt begrijpelijk zodra je weet waar de aalbes vrucht draagt: op het 2 en 3 jaar oude hout, dus niet op de heel jonge scheuten van het jaar, en niet op het uitgeputte oude hout. Het doel van de snoei is dus een cyclus van jonge, productieve takken in stand te houden door het te oude hout weg te nemen.

Je snoeit in de winter, tijdens de rust, van november tot februari buiten de vorstperiodes. Op een gevormde struik houd je een tiental gesteltakken van gespreide leeftijd en verwijder je elk jaar de oudste takken, die ouder zijn dan 3 of 4 jaar, samen met het dode, gebroken of in het midden verstrengelde hout. Deze verjongingssnoei lucht de struik, laat licht binnen en houdt een regelmatige oogst van goede kwaliteit aan.

Ziekten en plagen

De aalbes blijft over het geheel robuust, maar enkele kwalen keren terug in ons klimaat. De Amerikaanse meeldauw bedekt bladeren en jonge scheuten met een wit melig vilt, vooral bij zwoel en vochtig weer, dus lucht de struik goed door de snoei om het in te tomen. De aalbesblaasluis veroorzaakt zeer kenmerkende rode plooien en bulten op de bladeren, spectaculair maar zelden ernstig, en een bespuiting met zwarte zeep in het voorjaar op de kolonies volstaat meestal.

Let ook op de wespvlinder, een vlinder waarvan de rups de binnenkant van de twijgen uitholt en ze doet afsterven, snoei en verbrand het aangetaste hout. Maar vijand nummer een blijven ontegenzeglijk de vogels, merels en andere, die de trossen net bij de rijpheid verslinden. Het enige echt doeltreffende middel is een fijnmazig net over de struik zodra de vruchten beginnen te kleuren.

Vermeerdering

De rode aalbes vermeerdert zich met verbluffend gemak door stek van droog hout in de herfst, en dat is de methode om te kennen. Neem in oktober of november van het hout van het jaar goed afgerijpte twijgen van twintig tot dertig centimeter, verwijder de onderste ogen en steek ze voor twee derde rechtstreeks in volle grond in een beschutte hoek, of in een pot. Het aanslagpercentage is hoog, winter en voorjaar doen de rest, en je krijgt gratis nieuwe planten voor de volgende herfst.

Afleggen werkt ook heel goed: leg in het voorjaar een lage tak in een kleine geul, houd hem in de grond, hij wortelt in één seizoen en wordt in de herfst gescheiden. Deze twee methodes, eenvoudig en zonder materiaal, verklaren waarom de aalbes zo makkelijk van tuin naar tuin wordt doorgegeven op ons platteland.

Onderhoudskalender maand per maand

De tips van Green Hub

• Leg het vogelnet zodra de trossen beginnen te kleuren: merels legen een aalbes in enkele dagen, het is veruit de eerste vijand van de oogst.
• Onthoud de snoeiregel: de aalbes draagt vrucht op het 2 en 3 jaar oude hout. Verwijder elke winter het meer dan 3 jaar oude hout om een jonge productieve struik te houden.
• Neem in oktober en november stekken van het hout van het jaar en steek ze voor twee derde in de grond: het aanslaan is bijna zeker en je vermeerdert je planten gratis.
• Pluk per hele tros in plaats van bes voor bes, het gaat sneller en het beschadigt de vruchten minder, die na het plukken toch maar kort bewaren.
• Mulch de voet permanent: de aalbes, een plant van het onderbos, houdt van koele wortels, en de mulch bespaart hem de stress van de zeldzame droge periodes in de zomer.