Composteren in een appartement met wormencompostering
Bij wormencompostering laat je je keukenafval verwerken door rode compostwormen, Eisenia fetida of andrei, die in een verticale wormenbak leven die past in een bergruimte, onder een gootsteen of op een beschut balkon. In tegenstelling tot tuincompost is er geen hoop of stuk grond voor nodig: binnen enkele weken verteren de wormen schillen en koffiedik tot een donkere, kruimelige humus, het wormencompost, samen met een voedingsrijk vocht dat wormenthee wordt genoemd en via een kraantje wordt afgetapt. Goed beheerd, verspreidt een wormenbak in een appartement geen enkele geur en voedt vervolgens kamerplanten en balkonbakken.
De verticale wormenbak: het model voor het appartement
Een wormenbak voor in het appartement bestaat vrijwel altijd uit meerdere gestapelde, geperforeerde bakken bovenop een reservoir met een aftapkraantje, waarbij het geheel past binnen een oppervlakte van ongeveer 40 bij 40 centimeter. Het principe berust op de migratie van de wormen: ze koloniseren eerst de onderste bak, waarin het eerste afval wordt gelegd, en zodra dat niveau vol zit, trekken ze uit zichzelf naar de volgende bak, op zoek naar vers voedsel, en laten daarbij een rijp compost achter dat vrijwel geen bewoners meer bevat.
De meeste in België verkochte sets worden geleverd met drie tot vier bakken en een reeds bevochtigde bodemlaag van kokosvezel. Een model uit gerecycleerd kunststof, met een geventileerd deksel en een aftapkraantje, is het eenvoudigst om mee te beginnen; houten uitvoeringen, mooier om te zien, vragen meer aandacht voor vocht. Plaats de bak idealiter tussen 12 en 25 graden, beschut tegen vorst en grote hitte: een bergruimte, een washok, onder een gootsteen of een overdekt balkon voldoen prima, zolang je volle zon en een ijskoude vensterbank in de winter vermijdt.
De rode compostworm: welke soort, en waar vind je ze in België
Twee nauw verwante soorten doen al het werk: Eisenia fetida, de geelgestreepte tijgerworm, en Eisenia andrei, helemaal rood, vaak samen verkocht onder de misleidende handelsnaam Californische worm, terwijl het gaat om kosmopolitische soorten uit mesthopen en oppervlakkige strooisellagen. Het zijn epigeïsche wormen die aan het oppervlak leven zonder gangen te graven, precies de levenswijze die een ondiepe bak vereist. De klassieke tuinregenworm, Lumbricus terrestris, degene die je tegenkomt bij het spitten, is daarentegen een anecische worm die diepe grond nodig heeft: verplaatst naar een bak, gaat hij snel achteruit.
Reken bij de start op 250 tot 500 gram wormen, oftewel enkele honderden dieren, een populatie die onder goede omstandigheden binnen twee tot drie maanden verdubbelt en zich daarna vanzelf reguleert naargelang de beschikbare ruimte. In België is de eenvoudigste weg via een netwerk van gemeentelijke compostmeesters of een vereniging voor wormencompostering, die vaak schenkingen tussen particulieren organiseren; tuincentra en gespecialiseerde webshops verkopen ook startpakketten met wormen inbegrepen.
Wat in de bak mag, en hoe vaak je moet voeren
Compostwormen verdragen de meeste rauwe keukenresten: schillen van fruit en groenten, koffiedik met filter, theezakjes zonder metalen nietje, verkruimelde eierschalen, kleine hoeveelheden oud brood. Voeg systematisch ook wat bruin materiaal toe, ongedrukt gescheurd karton, krantenpapier of dorre bladeren, dat het vocht in balans houdt en als strooisel dient; zonder deze aanvulling verandert de bak snel in een compacte brij. Vermijd vlees, vis, zuivel en bereide gerechten, die rotten voordat ze verteerd worden, evenals te veel citrusvruchten, ui en knoflook.
Het ritme van voeren telt even zwaar als de inhoud van het bord. Een startende populatie verwerkt afval veel trager dan een gevestigde populatie, die als volwassen kolonie bijna haar eigen gewicht per dag kan opeten: in de eerste weken kun je beter weinig en vaak voeren, waarbij je elke gift onder enkele centimeters strooisel begraaft. Een bak die overloopt van onopgegeten resten is het meest betrouwbare signaal van overvoeding, ruim voordat er geur ontstaat.
Geur en fruitvliegjes: de juiste reflexen
Een goed beheerde wormenbak ruikt nergens naar, hoogstens licht naar vochtig bosgrond. Een geur van ammoniak of rotting wijst vrijwel altijd op te veel voedsel of te veel vocht: verminder de aanvoer gedurende een tot twee weken, meng een handvol droog karton of dorre bladeren door de bovenste lagen om water op te nemen, en controleer of het kraantje van het reservoir niet verstopt zit, waardoor het vocht op de bodem van de bak zou blijven staan en gaan gisten.
Kleine vliegjes, fruitvliegjes of azijnvliegjes, vestigen zich vrijwel altijd door schillen die onbedekt aan het oppervlak liggen, waar hun eitjes binnen enkele dagen uitkomen. De reflex die het probleem in de meeste gevallen oplost: begraaf elke aanvoer stelselmatig onder een laag vochtig strooisel, laat nooit zeer rijp fruit blootgesteld aan de lucht liggen, en leg tussen twee voedingsbeurten een stuk vochtig karton over het hele oppervlak. Bij een reeds bestaande plaag vangt een kleine appelazijnval naast de bak de volwassen vliegjes binnen enkele dagen, terwijl begraven afval de eiafzetcyclus doorbreekt.
Wormencompost en wormenthee oogsten, en je planten voeden
In een verticale wormenbak volgt de oogst de logica van het systeem zelf: zodra de onderste bak nauwelijks nog wormen bevat, omdat ze naar de bovenste niveaus zijn getrokken op zoek naar vers voedsel, is hij klaar. Reken doorgaans op vier tot zes maanden na de start. Het wormencompost dat eruit komt, donker, kruimelig en geurloos, wordt gemengd tot een tiende à een vijfde van het volume door potgrond, of gebruikt als toplaag op reeds ingepotte planten, voor de monstera, de pothos, de philodendron of elke andere kamerplant.
De vloeistof die via het kraantje wegloopt, vaak wormenthee genoemd, is een voedingsrijk concentraat dat vóór gebruik absoluut verdund moet worden, ongeveer één deel vocht op tien delen water, anders riskeer je de wortels te verbranden. Gebruik het om de twee tot vier weken als gietwater tijdens de groeiperiode, en duidelijk minder vaak in de winter. Gooi vocht weg dat meerdere dagen ongebruikt in het reservoir bleef staan: het verliest zijn waarde zodra het stilstaat. Op een vensterbank profiteren cherrytomaat en basilicum er evenveel van als de groene planten in de woonkamer.
De bijbehorende verzorgingsbladen
Elke genoemde plant heeft haar volledige blad: water geven, standplaats, grond, ziekten en een kalender maand per maand.
Gatenplant
Monstera deliciosa
De Monstera deliciosa, of gatenplant, is een tropische liaan uit Midden-Amerika die de ster van de interieurs is…
Scindapsus
Epipremnum aureum
De scindapsus (Epipremnum aureum), ook duivelsklimop genoemd, is een tropische liaan van de Salomonseilanden die de…
Hartjesplant
Philodendron hederaceum
De klimmende philodendron (Philodendron hederaceum), ook wel hartjesplant genoemd, is een liaan uit de tropische wouden…
Vrouwentong
Dracaena trifasciata
De vrouwentong (Dracaena trifasciata), lang ondergebracht onder de naam Sansevieria trifasciata en bijgenaamd…
ZZ-plant
Zamioculcas zamiifolia
De ZZ-plant (Zamioculcas zamiifolia) is een vaste plant uit Oost-Afrika met rechtopstaande stengels bezet met…
Madagaskar-drakenboom
Dracaena marginata
De Madagaskar-drakenboom (Dracaena marginata) is een kamerplant met een dunne stam en een bos van lintvormige, rood…
Pannenkoekplant
Pilea peperomioides
De Pilea (Pilea peperomioides) is een makkelijke kamerplant, herkenbaar aan zijn ronde, vlezige bladeren die op kleine…
Peperomia
Peperomia
De peperomia (geslacht Peperomia) verenigt een grote familie van kleine kamerplanten met dik, vlezig blad, zoals de…
Lepelplant
Spathiphyllum
De lepelplant (Spathiphyllum) is een plant van het tropische onderhout uit Midden-Amerika, gewaardeerd om haar glanzend…
Rubberboom
Ficus elastica
De rubberboom (Ficus elastica) is een boom uit de vochtige bossen van Zuidoost-Azië, bij ons gekweekt als kamerplant om…
Vioolbladplant
Ficus lyrata
Ficus lyrata, of vioolbladplant, is een Afrikaanse onderbegroeiingsboom, herkenbaar aan zijn grote, glanzende,…
Calathea (pauwenplant)
Goeppertia (anciennement Calathea)
De calathea (geslacht Goeppertia, lang ingedeeld bij Calathea), of pauwenplant, verenigt planten uit het tropische…
Gebedsplant
Maranta leuconeura
De maranta (Maranta leuconeura) is een kamerplant met spectaculair blad, rood geaderd of gemarmerd in licht- en…
Graslelie (spinnenplant)
Chlorophytum comosum
De graslelie (Chlorophytum comosum), ook spinnenplant genoemd, is een Zuid-Afrikaanse vaste plant die de onverwoestbare…
Tomaat
Solanum lycopersicum
De tomaat (Solanum lycopersicum) is de koningin van de moestuin, maar het is een plant van zon en warmte die het in het…
Basilicum
Ocimum basilicum
Basilicum (Ocimum basilicum) is een eenjarig, kouwelijk keukenkruid afkomstig uit de warme streken van Azië. In België…
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het tot de eerste wormencompost-oogst?
Reken op vier tot zes maanden na de start van een correct gevoede verticale wormenbak die aanvankelijk met 250 tot 500 gram wormen werd bevolkt. Het signaal is duidelijk zichtbaar: de onderste bak raakt leeg van wormen, die naar de bovenste niveaus zijn getrokken waar het verse voedsel zich bevindt, en laat een donker, kruimelig compost achter dat klaar is om geoogst te worden.
Ruikt een wormenbak vies in een appartement?
Nee, mits hij correct wordt onderhouden: een uitgebalanceerde bak verspreidt hoogstens een lichte bosgeur. Een geur van ammoniak of rotting wijst vrijwel altijd op te veel afval of te veel vocht; de aanvoer verminderen en droog karton of dorre bladeren toevoegen volstaat doorgaans om het probleem binnen een tot twee weken op te lossen.
Waar vind je Eisenia fetida-wormen in België?
Het eenvoudigst is contact op te nemen met een gemeentelijk netwerk van compostmeesters of een vereniging voor wormencompostering, die vaak particulieren met een wormenoverschot in contact brengen met anderen. Tuincentra en verschillende gespecialiseerde webshops verkopen ook startpakketten met enkele honderden gram wormen inbegrepen.
Hoe verdun je wormenthee voor kamerplanten?
Verdun de via het kraantje van de bak afgetapte wormenthee in de verhouding van ongeveer één deel vocht op tien delen water, en geef daarmee je planten om de twee tot vier weken water tijdens de groeiperiode. Onverdund vocht riskeert de wortels te verbranden; vocht dat meerdere dagen in het reservoir bleef staan zonder afgetapt te worden, moet worden weggegooid, want het verzuurt en verliest zijn waarde.
Green Hub zorgt voor je planten
Fotografeer een plant: Green Hub herkent ze en schrijft haar verzorgingsblad, zonder account. Log daarna in om haar gedateerde foto’s en geschiedenis te bewaren.
Identificeer een plant