Planten overwinteren in België
Overwinteren betekent in België je planten in drie families verdelen. De vorstgevoelige (geranium, citroenverbena, citrus, jonge olijf, uit te graven dahlia) komen voor de eerste vorst in een koele, lichte, vorstvrije ruimte bij 5-10 C. De net-niet-winterharde (lavendel, ingegroeide rozemarijn) blijven buiten maar beschermd met mulch en vlies. De echt winterharde doorstaan de winter alleen, want Wallonië ligt in zone 8a (-9 tot -12 C). Het ijkpunt voor late vorst zijn de IJsheiligen, van 11 tot 13 mei.
Het Belgische klimaat begrijpen voor je iets doet
Bijna heel Wallonië en de Kempen liggen in winterhardheidszone 8a, wat jaarlijkse minimumtemperaturen tussen -12,2 C en -9,4 C betekent. Dat is het eerste cijfer om te onthouden: een plant waarvan het etiket winterhardheid tot -15 C belooft, komt hier de winter alleen door, terwijl een plant die voor -5 C is opgegeven buiten niet overleeft zonder bescherming. Rond Herve, met natte winters en veel regen, is het trouwens niet zozeer de pure kou die doodt, maar de kou in combinatie met stilstaand water aan de voet van de planten.
Het andere ijkpunt staat op de kalender. De IJsheiligen (Sint-Mamertus, Sint-Pancratius en Sint-Servaas) vallen op 11, 12 en 13 mei: dat is de volkse grens waarboven het vorstrisico in de vlakte heel klein wordt. Late vorst blijft na die datum mogelijk als de lucht polair is, de hemel helder en de wind zwak, maar een vorstgevoelige plant gaat pas definitief weer naar buiten zodra half mei voorbij is. Kort gezegd: je leest de USDA-zone op het etiket, vergelijkt die met de -9 tot -12 C van zone 8a, en stemt je voorjaarsverhuizing naar buiten af op de IJsheiligen.
Je planten in drie families verdelen
De eerste familie omvat de vorstgevoelige planten, die geen vorst verdragen en beschut moeten worden. De geranium (pelargonium), de citroenverbena, de citrus en de jonge olijf horen bij deze groep, net als de dahlia, waarvan je de knollen voor de vorst uitgraaft, en niet-winterharde vetplanten in pot zoals de aloë vera, die ook naar de overwinteringsruimte verhuizen. De citroenverbena is een goed schoolvoorbeeld: ze verdraagt -5 C maar enkele uren, daarom kweek je haar in pot om haar te kunnen binnenhalen. De jonge olijf vreest vooral de vochtige kou, meer dan de droge, wat haar in ons regenachtige klimaat des te kwetsbaarder maakt.
De tweede familie verzamelt de net-niet-winterharde planten: ze houden de kou uit, maar verdienen op de hardste nachten een helpende hand. De echte lavendel weerstaat tot -15 C, maar vraagt buiten de wijnstreken bescherming aan de voet. De rozemarijn, winterhard in de USDA-zones 7a tot 9a, loopt rond -12 C schade op en heeft baat bij mulch en vlies op zeer koude nachten. Ook de hortensia en de yucca horen hier thuis: je laat ze op hun plaats, maar beschermt hun jonge exemplaren in strenge winters. De derde familie ten slotte zijn de echt winterharde planten die je de winter alleen laat doorstaan: de munt, die aan de oppervlakte verdwijnt en in het voorjaar weer uit de voet uitloopt, goed aan zone 8a aangepaste fruitgewassen zoals de vijg en de kiwi, of een lavendel en een rozemarijn die goed ingegroeid zijn in gedraineerde, beschutte grond.
Wanneer en hoe je vorstgevoelige planten binnenhaalt
De Belgische kalender is eenvoudig: je haalt de vorstgevoelige planten zo laat mogelijk binnen, maar zonder mankeren voor de eerste vorst. Je houdt de temperaturen dus in de gaten vanaf eind oktober, want de eerste nachtvorst komt meestal van half oktober tot begin november. De overwinteringsruimte kies je volgens het licht: een donkere kelder of zolder moet tussen 5 en 10 C blijven, terwijl een lichte ruimte idealiter tussen 8 en 12 C ligt om vergeling en vergeiling te beperken, en tot ongeveer 15 C als ze goed verlicht is. Tijdens de hele overwintering wordt het gieten sterk verminderd: een matige gift eenmaal per maand volstaat doorgaans.
Voor het opbergen voorkomt een beetje opruimen ziektes. Bij de geranium (pelargonium) snoei je de stengels tot enkele centimeters terug en verwijder je bloemen, knoppen en dode bladeren om schimmelziekten in de bedompte lucht van een gesloten ruimte te vermijden. Een vormsnoei doe je op dat moment niet: de echte snoei wacht op het voorjaar. Het naar buiten zetten bereid je geleidelijk voor, met overdag een wenperiode vanaf april wanneer het rond de 20 C is, daarna pas definitief naar buiten na de late vorst van half mei. Een geranium of verbena te vroeg buiten zetten betekent dat je riskeert in één nacht al het winterwerk te verliezen.
Buiten beschermen zonder binnen te halen
Voor de planten die je in de volle grond houdt, volstaan meestal twee handelingen. Het wintervlies levert een temperatuurwinst van ongeveer 2 C op: bij een net-niet-winterharde plant volstaat het soms om de dikte van het vlies te verdubbelen om genoeg marge te winnen. Je legt het aan zonder de stof rechtstreeks op het loof te drukken, met een laagje lucht ertussen, en je gebruikt het vooral op de koudste nachten. Het is de ideale remedie voor een rozemarijn op nachten onder -8 C, of voor een lavendel op een blootgestelde, weinig beschutte plek.
De tweede handeling is het mulchen van de voet. Bij de echte lavendel leg je een laag mulch aan de voet en een deken van sparrentakken of stro. Bij de rozemarijn in een continentale ligging mulch je de voet 8 tot 12 cm dik en voeg je op nachten onder -8 C een P30-vlies toe. Het principe geldt ook voor de bladverliezende agapanthus, die maar matig winterhard is (rond -5 C) en bij strenge vorst een deken of bladeren vraagt, ook al houden enkele geselecteerde variëteiten het tot -15 C. Een goede mulch beschermt de wortelstok en de wortels, het deel dat echt telt voor de heruitloop in het voorjaar.
Praktijkgevallen: clivia, dahlia, citrus en olijf
De clivia is het grote misverstand van de overwintering: zonder koude rust bloeit ze niet opnieuw. Ze heeft absoluut 2 tot 3 maanden winterrust nodig bij 10-12 C (nooit onder 7 C), met heel weinig water. Het is die afwisseling van warm en koud die de bloemsteel doet opkomen, anders blijft de plant bij het loof. Wanneer de steel ongeveer 15 cm hoog is, zet je de clivia weer rond 15 C en verhoog je het gieten lichtjes om de bloei op gang te brengen. De dahlia graaf je op zijn beurt voor de vorst uit (eind oktober tot begin november): je snoeit de stengels tot ongeveer 10 cm, laat de knollen enkele dagen in de schaduw op een luchtige plek drogen en bewaart ze dan in kisten met zand, in een vorstvrije ruimte en beschut tegen licht.
Citrus en de citroenboom overwinter je in een lichte, onverwarmde ruimte bij 5-10 C, met gespreid gieten; je mikt op minstens 5 C voor een stressvrije overwintering, waarbij een koude serre ideaal is omdat ze heel licht is. Hun winterhardheidsgrenzen variëren sterk zodra de exemplaren goed ingegroeid zijn (5-6 jaar): de citroenboom houdt -5 tot -6 C, de sinaasappelboom -7 tot -8 C, de Satsuma-mandarijn en de kumquat -10 tot -12 C, de yuzu -12 tot -15 C en Poncirus trifoliata tot -20 C, maar jonge planten en vruchten blijven veel kwetsbaarder. De olijf ten slotte vreest de vochtige kou meer dan de droge: in het regenachtige klimaat van Herve bescherm je haar beter tegen slagregen en zorg je voor een perfect gedraineerde voet.
De bijbehorende verzorgingsbladen
Elke genoemde plant heeft haar volledige blad: water geven, standplaats, grond, ziekten en een kalender maand per maand.
Clivia
Clivia miniata
De clivia (Clivia miniata) is een robuuste, gulle kamerplant uit het struikgewas van Zuid-Afrika. Haar brede,…
Lavendel
Lavandula angustifolia
Echte lavendel (Lavandula angustifolia) is een winterharde mediterrane plant die de hele zomer geurt en bijen lokt. Hij…
Citroenverbena
Aloysia citriodora
Citroenverbena (Aloysia citriodora) is een struik waarvan de bladeren een frisse, intense citroengeur verspreiden, die…
Munt
Mentha
Munt (Mentha) omvat verschillende soorten en hybriden, van groene munt tot pepermunt, allemaal overblijvend en geurig.…
Olijfboom
Olea europaea
De olijfboom (Olea europaea) is een mediterrane boom waarvan de winterhardheid bij ons, in zone 8a, net op het randje…
Geranium
Pelargonium
Wat men een balkongeranium noemt, is in werkelijkheid een pelargonium, een plant uit Zuid-Afrika, niet te verwarren met…
Dahlia
Dahlia
De dahlia (Dahlia) is een knolplant die een van de langste en spectaculairste bloeien van de zomertuin geeft, van juli…
Rozemarijn
Salvia rosmarinus
Rozemarijn (Salvia rosmarinus, lang Rosmarinus officinalis genoemd) is een groenblijvende mediterrane struik met…
Vijgenboom
Ficus carica
De vijgenboom (Ficus carica) is een mediterrane boom, maar hij laat zich wel degelijk kweken in zone 8a, op voorwaarde…
Kiwi
Actinidia deliciosa
De kiwi (Actinidia deliciosa) is een krachtig groeiende vruchtenklimplant afkomstig uit de berggebieden van…
Aloë vera
Aloe vera
De aloë vera (Aloe vera) is een vetplant van het Arabisch Schiereiland, sinds de oudheid geteeld voor de kalmerende gel…
Yucca
Yucca elephantipes
De kamer-yucca (Yucca elephantipes) is een struik uit Midden-Amerika met een dikke, verdikte stam, zonder de stekende…
Hortensia
Hydrangea macrophylla
De hortensia (Hydrangea macrophylla) is wellicht de bloeiende struik die het best aangepast is aan het klimaat van…
Veelgestelde vragen
Welke planten moet je in België voor de winter binnenhalen?
De vorstgevoelige: de geranium (pelargonium), de citroenverbena, de citrus en de jonge olijf, evenals de dahlia waarvan je de knollen uitgraaft. Je haalt ze zo laat mogelijk binnen, maar voor de eerste vorst, en houdt de temperaturen in de gaten vanaf eind oktober. De ruimte moet koel, licht en vorstvrij zijn, tussen 5 en 10 C, met gieten teruggebracht tot eenmaal per maand.
Bij welke temperatuur overwinter je vorstgevoelige planten?
In een donkere ruimte zoals een kelder of zolder mik je op 5 tot 10 C. In een lichte ruimte blijf je eerder tussen 8 en 12 C om vergeling en vergeiling te vermijden, en tot ongeveer 15 C als ze goed verlicht is. Citrus is tevreden met 5-10 C. De clivia daarentegen wil 10-12 C zonder ooit onder 7 C te zakken.
Mag je lavendel en rozemarijn ’s winters buiten laten?
Ja, in zone 8a (-9 tot -12 C). De echte lavendel weerstaat tot -15 C maar vraagt buiten de wijnstreken mulch aan de voet en een deken van sparrentakken of stro. De rozemarijn loopt rond -12 C schade op: je mulcht hem 8 tot 12 cm dik en voegt op nachten onder -8 C een P30-vlies toe. De munt doorstaat de winter alleen.
Waarom bloeit mijn clivia niet?
Omdat de koude rust ontbreekt. De clivia heeft 2 tot 3 maanden overwintering nodig bij 10-12 C (nooit onder 7 C) met heel weinig water: het is die afwisseling van warm en koud die de bloemsteel op gang brengt. Zonder rust blijft ze bij het loof. Wanneer de steel 15 cm bereikt, zet je haar weer rond 15 C en verhoog je het gieten een beetje.
Green Hub zorgt voor je planten
Fotografeer een plant: Green Hub herkent ze en schrijft haar verzorgingsblad, zonder account. Log daarna in om haar gedateerde foto’s en geschiedenis te bewaren.
Identificeer een plant